Običaji i vjerovanja u Hercegovini(8): Starine i  svetinje u Nevesinju

Nevesinje – istorijsko mjesto, burne i bogate istorije, po predanju je dobilo ime po latinskim riječima neue signe – sniježna pustinja, ili pak po lјekovitoj bilјci (devesilј, nevesilј, nevesinj) uz koju ide značenje „devet trava“ koje oživlјavaju i liječe i što je teško izlјečivo od bolesti.

velibor

Iznad Nevesinja proteže se planina – Velež. Uzimajući u obzir mitologiju i kult Velesa u toponomiji na prostoru južnih Slovena, može se pretpostaviti da naziv Velež potiče od naziva slovenskog boga Velesa. (Veles je slovenski bog polјa, pašnjaka i šuma odnosno usjeva, stoke i životinja. Neki autori u njemu vide i slovenskog boga podzemnog svijeta, a neki mu pripisuju i zaštitu poezije. Prelaskom naroda na hrišćanstvo, Veles je kao i drugi paganski bogovi demonizovan).

Prvi pouzdan istorijski podatak o Nevesinju nalazi se u lјetopisu Pećke patrijaršije, u kojem se kaže da je Sava Nemanjić, kao prvi srpski Arhiepiskop, u Nevesinju postavio prvog humskog Episkopa.

Još je živo predanje o Novaku Grebostreku, gospodaru Nevesinja i Zagorja, koji je komandovao srpskom vojskom, najelitnijim konjičkim jedinicama kralјa Milutina, u borbama u Persiji.

Za Nevesinje, mnogi naučnici kažu da je kraj sa najviše stećaka na Balkanu – „jedan stećak na pet stanovnika“. U selu Krekovi se nalazi najveća nekropola sa stećcima u Bosni i Hercegovini, a druga po veličini na području prostiranja stećaka. Nekropola broji 462 stećka i vjerovatno je služila kao aktivno groblјe do početka 16 vijeka.

kalufi

Nekropola sa stećcima Kalufi

 

 
Središnja nevesinjska crkva je Saborni Hram Vaznesenja Gospodnjeg. Hram je građen od 1883. do 1887. godine, a podignut na mjestu stare crkvice – brvnare. Starije crkve od navedene, a za ovaj prikaz vrijedne pažnje, su u selima Biogradu i Kifinu Selu.

Crkva Uspenja Presvete Bogorodice u Biogradu građena je od 1864. do 1866. godine. Crkva je, između ostalog, interesantna i s obzirom da je u njoj dogovoreno da se digne čuveni Hercegovački ustanak („Nevesinjska puška“) protiv Turaka 1875. godine.

Za crkvu posvećenoj Presvetoj Trojici u Kifinu Selu pretpostavlјa se da je zadužbina Nemanjića. Crkva se nalazi na uzvišenju Drenovik, čija kota je 900 metara nadmorske visine i dominira okolinom. Crkva je obnavlјana mnogo puta, a zadnji put u današnjem obliku 1816. godine. U crkvi se čuva putir iz koga su se, 7. jula 1875. godine, dva dana uoči početka borbe, pričestili nevesinjski ustanici. Pored crkve je grob – spomenik popu Petru Radoviću, prvom nevesinjskom vojvodi. Uz crkvu se nalazi dobro očuvan kameni krst sa uklesanom 1414. godinom.

Kifino-selo-crkva-resize

Crkva na uzvišenju Drenovik, Kifino Selo

Za ovu crkvu je vezan i jedan događaj koji se dogodio 5. novembra 1934. godine. Tog dana je bila takva nezapamćena kiša i grmlјavina. Voda je bila prekrila gotovo cijelo Nevesinjsko polјe. Taj dan, oko 10 časova, prije podne, udario je grom u zvonik crkve za vrijeme službe, probio ćemer, sišao žicama za kandila niz ikonostas i za pjevnicom ubio Danila Radovića, brata pokojnog sveštenika Mihajla Radovića!

Čitava okolina mjesta zvanog Drenovik, prepuna je ostataka iz davne prošlosti. Tu su ostaci rimskih naselјa, srednjovjekovnih gradova i grobova iz kosovskog perioda.

Mnoga su mjesta poznata, po pričama ili i danas vidlјivim ostacima, o postojanju manastira na području opštine Nevesinje. Na lokalitetu Stupa, ispod sela Sopot, nalazio se najstariji manastir u Hercegovini – Gomionica. Nјega pominje i Sveti Sava.

Predanje kaže da je i na ulasku u selo Budisavlјe, postojao manastir, koga su Turci zapalili i porušili. U Budisavlјu se danas nalazi Kaluđer, izvor pitke vode koji nikada ne presušuje, a na samoj građevini nalaze se uklesane godine 1190. i 1191. Da li su to godine izgradnje ili nešto drugo, nije pouzdano utvrđeno?! Po jednom predanju, Kaluđer su sazidali sami kaluđeri iz manastira.

Iznad sela Budisavlјa, u Stupima, u blizini Skakala i Ovčijeg broda, nalazi se jedno uzvišenje, koje je poznato po narodnom nazivu „Zenska gruda“ (ili „Zijemska gruda“, misli se na: zemlјana, zemalјska). Predanje kaže da se tu nalazi zakopana crkva. Predanje potvrđuju pronađeni ostaci krstionice. Mnogi su pokušavali da kopaju to uzvišenje, ali nikada se to nije dalo. Poznato je da su Nijemci za vrijeme Drugog svjetskog rata, zainteresovani pričom o zakopanoj crkvi i skrivenom blagu, pokušali otkopavati, ali je iznenadno strašno nevrijeme uz munje i gromove spriječilo ih u tome.

nevesinje-e1426150774703

Ostataka svetinja ima i u mjestu Klјučani, te u selu Udrežnju između zaselaka Sablјače i Zamrštena. U Banj-Dolu kod Zovog Dola nalazi se crkvište, stećci i tri srednjovjekovne sudačke stolice uklesane u kamenu.

Predanje kaže da je u Postolјanima nekada postojao manastir posvećen Svetom Đorđu. Po predanju, manastir je posjećivao Sveti Sava, ali tačni podaci o njemu ne postoje. U Postolјanima se nalazi i jedno uzvišenje okruglog oblika sa nazivom „Kolo“. Mnoga predanja su se vezivala za ovaj zemlјišni fenomen. Kažu da je ustanovlјeno postojanje vode u dubini na nekoliko desetina metara. Činjenica je da se nikada nije „dalo“ orati, jer je uvijek nakon toga kretalo po naopakom.

 

Close
Molimo Vas da podržite naš sajt
Ако Вам се свиђа сајт молимо Вас да кликнете на неку од следећих опција и да помогнете сајту да постане бољи.
error: