Nevesinje – mjesto viteških tradicija i slobodarskih opredjeljenja

 Iz knjige NEVESINJSKI SOKOLI Sava Samardžića

nevesinje 1900
Izvor: Radio Nevesinje
Piše: Dragan Grahovac

 

Uvaženi srpski naučnik i geograf Jovan Cvijić još prije jednog vijeka za Nevesinje je rekao da je kolijevka narodne pjesme, mjesto viteških tradicija, bunta i vječite borbe – kraj etički i nacionalno najsvježiji u kojem se ispoljavaju „najbolje vrline dinarskog tipa naše rase“.

Nevesinje je oduvijek rađalo gorštake – vitezove koje ni turska gruba sila, ni austrijska mudra politika, ni okrutna fašistička ekspedicija nije mogla salomiti i u njima ubiti patriotski i nacionalni duh.

Slavni turski putopisac Evlija Čelebija još 1666. godine za stanovnike tadašnje Nevesinjske župe napisao je da se odlikuju bistrinom, znanjem i snalažljivošću. Pažnju i divljenje napredne svjetske javnosti Nevesinjci su zavrijedili 1875. godine kada su prvi u porobljenoj Evropi smogli snage da se suprostave moćnoj turskoj carevini. NJihovi junački megdani po hercegovačkim gudurama ispisani su zlatnim slovima na stranama istorije, a njihova požrtvovanost ušla je u narodne pjesme i filmove. Slobodarsko opredjeljenje, junaštvo i plemenitost Nevesinjci su ispoljili i kroz dobrovoljački pokret u oslobodilačkim ratovima Srbije i Crne Gore i kao aktivni učesnici antifašističke borbe u Drugom svjetskom ratu. Konačno, u posljednjem odbrambeno – otadžbinskom ratu opet su ustali da brane svoj dom i slobodarsku tradiciju predaka.

Na nevesinjskom kršu ponikli su priznati naučnici, inženjeri, ljekari, glumci i sportisti koji su tragajući za boljim životom naselili sve svjetske meridijane. Ipak zavičaj i korjene nikad nisu zaboravljali, rado su pričali o svom kraju i interesovali se za bratstvenike koji su vrijedno radili u pitomom Nevesinjskom polju.

nevesinje 1939

Nakon slavnih ustanika koje je predvodio čuveni Pero Tunguz, krajem 19. vijeka Nevesinje pokazuju da im od ruke ide i nauka. Prvi Nevesinjac sa titulom doktora Petar Miljanić stiče evropsku slavu i najavljuje plejadu uglednih ljekara koji su ponikli na hercegovačkim prostorima. Među njima treba posebno izdvojiti braću Milana i Rista Žerajića, ljekare srpske vojske u Prvom svjetskom ratu.

Tokom Austro – Ugarske okupacije Nevesinje opet potvrđuje da je živi vulkan narodne snage. Bilo sa puškom ili perom u ruci Nevesinjci pokazuju snažnu nacionalnu osviješćenost i želju da žive u slobodi. Herojstvo Bogdana Žerajića nadahnjivalo je buduće generacije u stalnoj borbi protiv osvajača. S druge strane, vizije pravedne i ujedinjene Evrope Dimitrija Mitrinovića zadivile su intelektualce tog vremena. Ideje avangardnog Hercegovca koji je odrastao u Nevesinju dobile su svoje konture tek mnogo decenija kasnije, ali su ipak potvrda da je naš čovjek dao modele idealnog društva.

U knjizi koja opisuje ljude najvećih moralnih vrijednosti, hrabre i časne, nadahnute patritizmom treba pomenuti i Vasa Glogovca koji je mobilisan u austrijsku vojsku, a zatim je prošao događaje koji se mogu naći samo u avanturističkim romanima i pri tome bio srpski kaplar, japanski potporučnik, ruski poručnik i kineski major.

nevesinje stare razglednice 2

U Drugom svjetskom ratu Nevesinjci su se opet prvi na jugoslovenskim prostorima suprostavili fašističkoj sili. Pretrpjeli su veliku žrtvu, ali su sačuvali slobodarski duh.

Nakon buna i ustanaka, tražeći bolji život i mekšu koru hljeba Nevesinjci su stizali u sve krajeve svijeta i gotovo po pravilu su bili uspješni i cijenjeni.

Miloš Lazarević je od Ministarstva kulture Francuske dobio najveće priznanje koje se u toj zemlji dodjeljuje u oblasti arhitekture, novinar Boris Spremo je ušao u Kanadsku kuću slavnih, a naučni rezultati dr Radoslava Radovanovića ugrađeni su u propise Međunarodne agencije za atomsku energiju i Svjetske zdravstvene organizacije.

Rođeni Nevesinjci su i dugogodišnji rekorder Jugoslavije u bacanju kugle Aleksa Kovačević, učesnik tri zimske olimpijade Borislav Vujadinović, legendarni fudbaler i trener Dragomir Okuka, poeta svjetskog glasa Pero Zubac, humanista Mihajlo Labalo.

Zavičajnu vezu sa Nevesinjem imaju i košarkaši Dejan Bodiroga i Zoran Savić, glumci Bred Dekster i Nebojša Glogovac, novinar Miroslav Radojčić…

 Promocija knjige “Nevesinjski sokoli” Sava Samardžića održaće se u gradskoj galeriji u Nevesinju, u subotu, 19. jula u 20 časova!

Ostavite komentar

Close
Molimo Vas da podržite naš sajt
Ако Вам се свиђа сајт молимо Вас да кликнете на неку од следећих опција и да помогнете сајту да постане бољи.
error: